De dood van Rubber
Doorwerth en Heveadorp in Oorlogstijd
Doorwerth en Heveadorp in Oorlogstijd
1e
druk september 2009 2e druk februari 2010
Peter van Leeuwen
Peter van Leeuwen
In De dood van Rubber keert journalist Ruben Citroen na 64 jaar terug naar het Gelderse Doorwerth waar hij eind 1944 op het onderduikadres van zijn moeder werd geboren. Hij volgt het spoor terug naar de plekken van betekenis in het leven van negen mensen uit Doorwerth en Heveadorp die niet meer kunnen navertellen wat er zich afspeelde in de jaren vlak voor en tijdens de oorlog.
Jules Kahn
en Feiga Feigelsohn
( foto's afkomstig uit het archief van het
Nederlandse Rode Kruis, afdeling Oorlogsnazorg)
( foto's afkomstig uit het archief van het
Nederlandse Rode Kruis, afdeling Oorlogsnazorg)
Het verhaal begint in de jaren dertig in Oost-Europa, waar de chemicus Jules Kahn met de bijnaam Doctor Rubber een bloeiend bestaan opbouwt. Zijn vrouw Feiga Feigelsohn en hij vluchten in 1938 voor de nazi’s en strijken neer in Heveadorp.
De komst van de Duitsers verandert het leven van de mensen in het rustige dorp en het nabij gelegen Doorwerth drastisch. De wereld van dorpsonderwijzer Wolter Jan Smit, de arbeider Corrie Geerink en Willie Hoefnagels, directeur van een landbouworganisatie, stort in. Naarmate de oorlog vordert, groeien de twee dorpen uit tot een toevluchtsoord voor onderduikers. Henri Muller helpt vele vluchtelingen aan een onderkomen, totdat een onderduikster zijn activiteiten onbedoeld aan het licht brengt. De bedrijfsleider van de Heveafabriek, ingenieur Henri Munter, bevriend met Doctor Rubber en zijn vrouw, is in Heveadorp de aanjager van de april-meistaking van 1943. De staking eindigt met executies.
Een van de weinigen die in deze duistere tijd opleeft, is de voormalige vertegenwoordiger van de fabriek, Fritz Kratzl, die zich aansluit bij de NSB. Na de Slag om Arnhem, als iedereen uit het gebied is weggetrokken, zijn de dwangarbeiders van Arbeitslager Scharnhorst in Doorwerth, achtergebleven om loopgraven aan te leggen, overgeleverd aan zijn grillen.
In een mengeling van fictie en feiten, geeft auteur Peter van Leeuwen in
deze roman de namen die gebeiteld staan in het oorlogsmonument in Doorwerth
een ‘gezicht’. “Het zijn mensen zoals jij en ik, al leefden ze onder extreme
omstandigheden”, zegt hij. “Om te overleven moesten ze elk keuzes maken, keuzes
die hun dood betekenden. Vergeet nooit: wanneer de democratie hapert, kan
hetzelfde in een andere spookgedaante terugkeren.”