barend ferweda

Bloeiende fruitbomen aan de Heelsumsebeek bij de Kabeljauw, marouflé, 35,5 x 54 cm. Collectie Gert Crum, Hilversum

VOORWOORD

‘Als er een tentoonstelling wordt gewijd aan Barend Ferwerda kan dat niet zonder boek. In de lange reeks van publicaties* van de schilders van ‘Pictura Veluvensis’ hoort Ferwerda zeker thuis!’
Dit zijn de woorden, die onze erevoorzitter Marten Bol sprak na afloop van de opening in januari 2009 van de tentoonstelling over Xeno Münninghoff. Dick van Veelen en Ulbe Anema, de pen nog nat van het boek over Xeno Münninghoff, pakten ook deze uitdaging op.
Het resultaat ligt thans voor ons, wederom een krachttoer om de presentatie van een boek samen te laten vallen met de opening van een tentoonstelling. Het bijzondere van dit boek is dat behalve de artistieke kwaliteiten, ook de bestuurlijke en andere aspecten ons een duidelijk beeld geven wie Barend Ferwerda was en hoe hij temidden van ons leefde en werkte en zijn talenten ook inzette voor andere maatschappelijke doeleinden. Plichtsgetrouw, hoge opvattingen als kunstenaar, groot gevoel voor rechtvaardigheid en tot het einde in 1935 toe de motor, die ‘Pictura Veluvensis’ draaiende hield.
Hij genoot groot aanzien en waardering in de kunstwereld en bij de plaatselijke bevolking. Dit blijkt ook uit de reacties van de benaderde sponsoren. Drie middagen telefoneren om het garantiebedrag voor de uitgave van het boek binnen te krijgen is hiervan het bewijs. Bij de taxatiedag bleek ook hoeveel werk van Ferwerda nog in particulier bezit is in onze dorpen.
Naast andere schilderijen uit mijn ouderlijk huis geniet ik nog elke dag van het schilderij ‘Mistige dag onderaan de Noordberg met gezicht op Renkum’, dat mijn ouders kochten bij de befaamde kunsthandel van Nelie Blokker in Renkum, in het pand waar nu Bakker Bart zit.

Veel van het werk van Barend Ferwerda wordt op de huidige tentoonstelling voor het eerst geëxposeerd. Voor de hiervoor verrichte research is een woord van dank aan allen die hieraan hebben meegewerkt op zijn plaats.

Barend Ferwerda: de ‘laatste der Mohikanen’ van ‘Pictura Veluvensis’.‘Eerlijke, gezonde kunst in een eerlijke gezonde natuur, met een meer dan regionale betekenis!’ Met dit citaat van de legendarische nestor van de kunstcritici Johan Wesselink, sluit ik gaarne dit voorwoord af.

Doorwerth/Heelsum, maart 2011

Steven Buddingh’, voorzitter Museum Veluwezoom

De Rijn, met rechts de Roode Toren van Heteren, okt. 1947, olieverf op doek, 37,5 x 54,5 cm. Particuliere collectie

INLEIDING

Rivierdal van de Ourthe bij La Roche-en-Ardenne, België, olieverf op doek, 35 x 53,5 cm.
Collectie Drents Museum, Assen. Het expressieve kleurgebruik doet hier denken aan het werk van Jan Sluijters

OVER DE AUTEURS

Dick van Veelen

Dick van Veelen (Oosterbeek, 1952) is sinds 1989 actief binnen Museum Veluwezoom. Tot 2005 bestuurslid en tot op heden lid van de Commissie van Advies. Hij is medeorganisator van tentoonstellingen over leven en werk van de kunstenaars Herman Romijn (1992), Eka Thoden van Velzen (1997), Ben van Londen (1998), Antoon Markus (1993, 2003) en Xeno Münninghoff (2009). Deze tentoonstellingen gaan vergezeld van publicaties van zijn hand in het kwartaalorgaan Schoutambt en Heerlijkheid. Hij werkt mee aan het boek- en tentoonstellingsproject Magie van de Veluwezoom (Jeroen Kapelle, e.a., 2006) en levert informatie en documentatie aan voor publicaties betreffende lokale- en regionale geschiedschrijving. Van hem verschijnen in Schoutambt en Heerlijkheid artikelen over de kunstenaarsvereniging Rhijn-Ouwe (1989), Piet van Mierop (2000) en Johan Diederik Cornelis Veltens (2001). In 2003 publiceert hij het boek Antoon Markus - Zwerver, bohémien en kunstenaar en in 2009 - samen met Ulbe Anema - Xeno Münninghoff - Trouw aan het Veluws landschap. Ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van verzorgingshuis Overdal in Oosterbeek is hij, dan vanuit zijn functie van locatiemanager, initiatiefnemer en medeauteur van het boek Blik op Overdal (1997).

Ulbe Anema

Ulbe Anema (Hoorn, 1940) houdt zich sinds 1975 – het jaar dat hij in Wolfheze komt wonen - intensief bezig met de geschiedenis van dit dorp. De aanschaf van het boekje Het Landgoed Wolfhezen - een verdwenen dorp (Alb. Oltmans, 1922) zet hem op dit spoor en hij bouwt een grote collectie ansichtkaarten, foto’s en documenten over zijn dorp en de directe omgeving op. Ook contacten met autochtone Wolfhezenaren leveren hem een schat aan informatie op. Twee jubileumboekjes over Het Schild, centrum voor visueel gehandicapte ouderen (1987 en 2002) en de boekjes Het kerkleven in Wolfheze in de 20ste eeuw (2001) en Lindenhof (2006) verschijnen van zijn hand. Hij schrijft artikelen in Schoutambt en Heerlijkheid en levert materiaal of werkt mee aan diverse publicaties. Onder de titel De Duizendjarige Den vertelde schrijft hij sinds 2003 een artikel over de historie van Wolfheze in elk nummer van het kwartaalblad De Wolfskreet (oplage 750 ex.).Van 1991 tot 2004 is hij bestuurslid van de Stichting voor Heemkunde in de gemeente Renkum, waarvan twee en een half jaar tijdelijk voorzitter. Het is in deze hoedanigheid dat hij de Stichting Museum Veluwezoom - de in 1994 ontstane dochter uit Heemkunde - beter leert kennen en waarderen. Voor Museum Veluwezoom werkt hij mee aan het standaardwerk Magie van de Veluwezoom (2006) en de daarbij behorende expositie. In 2009 schrijft hij samen met Dick van Veelen het boek Xeno Münninghoff - Trouw aan het Veluws landschap.

Marten Bol

Marten Bol (1925, Anloo - Dr.) studeerde aan de Landbouwhogeschool te Wageningen, studierichting Bosbouw. Trad daar in 1956 in dienst als wetenschappelijk medewerker bij de afd. Bosexploitatie en Boshuishoudkunde. Werkte vanaf 1960 bij de Stichting Bosbouwproefstation “De Dorschkamp”, sinds 1971 weer bij de nu geheten Landbouwuniversiteit als hoogleraar Bosbouwtechniek. Emeritus hoogleraar in 1987.Toonde vanaf het begin van zijn studietijd interesse voor kunst, vooral de beeldende kunst met daarbij, aanvankelijk op bescheiden wijze, een zekere neiging tot verzamelen, met name de periode 1850-1950: romantiek, impressionisme. En daarmee komt de Veluwezoom in beeld met zijn bossen, natuur, landschap. De collectie is thans in handen van Museum Veluwezoom, Kasteel Doorwerth. Er volgen geschriften over de schilders uit de kring van Théophile de Bock, Renkumse periode, die begeleid worden door tentoonstellingen: H.A. van Ingen (1996), Cornelis Kuypers (1999), C.B. Dankmeijer (2002). Uitgaven Museum Veluwezoom. In 2002 verschijnt ook een studie over de geschiedenis van de Kunstvereniging Pictura Veluvensis, opgericht in Renkum 1902 (uitgeverij Leida, Wageningen).

Jan Jaap Heij

Jan Jaap Heij (Amsterdam, 1947) is kunsthistoricus en was 28 jaar conservator van het Drents Museum in Assen. Sinds 1 november 2010 is hij met pensioen, maar hij is als vrijwilliger nog steeds nauw betrokken bij dit museum. In het Drents Museum heeft hij zich vooral beziggehouden met Nederlandse kunst en kunstnijverheid uit eind 19de en begin 20ste eeuw. Hij heeft hierover verscheidene publicaties geschreven, waaronder ‘Vernieuwing & bezinning - Nederlandse beeldende kunst en kunstnijverheid [1885-1935] uit de collectie van het Drents Museum’ Assen/Zwolle 2004 (uitgave Drents Museum i.s.m. Uitgeverij Waanders). Hij is lid van de Raad van Advies van de Vereniging Rembrandt.

Jeroen Kapelle

Jeroen Kapelle (Ede, 1972) is kunsthistoricus en werkzaam op de afdeling Negentiende-eeuwse Nederlandse en Belgische Kunst van het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie (RKD) in Den Haag. Hij is (mede-)auteur van diverse publicaties op het gebied van illustratiekunst en de Nederlandse negentiende- en begin twintigste-eeuwse beeldende kunst. Hij was samensteller van het boek Magie van de Veluwezoom (2006) en werkte onder andere mee aan Mythen van het atelier. Werkplaats en atelierpraktijk van de negentiende-eeuwse Nederlandse kunstenaar (2010), Anton Mauve 1838-1888 (2009), Bernard Willem Wierink (1856-1939) (2009), Zwart. […] Het beeld van de zwarte mens in de Nederlandse illustratiekunst 1880-1980 (2008) Prentenboeken. Ideologie en Illustratie 1890-1950 (2003).