|
Over Het Haar van de Hond
van Hugo Claus een studie door Ad Beukering  formaat 14,5
X 21 cm,
80
pagina's
ISBN 90-75665-86-5, verkoopprijs € 12,50 © foto omslag Frans A.M. Eppink Vormgeving Uitgeverij Kontrast |
| Het geloof is op zijn retour. Zijn plaats wordt ingenomen door de wetenschap, wiens blik beter is toegesneden op de werkelijkheid. Het geloof verzet zich uit alle macht. Het wil de hand boven het hoofd niet kwijt. Het aanbidt de hand die beschermt. Dat die hand ook doodt was altijd zijn blinde vlek. Men vergeet wat men gelooft te baseren op wat men weet Feiten gaan boven geloof Het is 2005 en Claus wordt in Nederland weinig gespeeld. Het populisme heeft veld gewonnen, en daarmee de middelmatigheid. Zekerheid wordt opnieuw in de religie gezocht, al is het in vele vormen. De omstandigheden zijn niet gunstig voor Claus' toneel. Reden te meer om hem te spelen. Weerstand tegen zijn werk bestond al langer. De sexualiteit is er sterk aanwezig, en soms in rauwe vorm. In extreme vorm ook. Voor veel mensen is het te verontrustend, zij vinden het pervers. Zij willen spelen met meer spirituele regels. Ik wil deze religieuze hoogmoed graag ontluisteren: De geest is met het lichaam organisch verbonden en even kwetsbaar voor verminking, en perversiteit en dood. Kom uit je klooster, terug in de arena, zie dat je bestaat. Dat er vanuit de toneelwereld zélf te weinig aandacht voor hem is heeft mijns inziens met een ontwikkeling te maken die sinds de 60er jaren is ingezet, waarbij de nadruk lag op de eigen creativiteit. In de toneelbeoefening leidde dit tot een golf van improvisaties op zelfbedachte thema's. Vaak vanuit een maatschappelijk engagement. De nadruk op de eigen creativiteit en de weerzin tegen elke vorm van gezag leidde echter ook tot onbescheidenheid, en gebrek aan respect. Zo was het integraal opvoeren van een toneeltekst een tijdlang volstrekt uit de mode. Het werd als te dienstbaar ervaren. Een tekst moest 'geïnterpreteerd' worden door de regisseur met een 'visie'. Tot dit doel begon hij met het schrappen van de toneelaanwijzingen, en reduceerde hij de schrijver tot leverancier van tekst. Dat drama veel meer was dan tekst alleen bracht hem ertoe met deze tekst te doen wat hem goeddunkte. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de inkortingen, aanpassingen en interpretaties soms tot verrassend mooi resultaat leidde, vooral ook bij oudere, vaak gespeelde teksten. Maar vaak leidde het ook tot verminking. Sommige teksten verdragen het uitstekend om op het toneel omgezet te worden in beelden. Sommige auteurs geven ook aan dat ze regisseurs vrijheid gunnen. Bij Claus ligt dat anders. Als zijn teksten één kenmerk hebben dan is het samenhang. Op alle niveaus: de taal, de compositie, de verwijzingen, de intonaties, de handelingen. Natuurlijk is ook bij Claus elke realisatie anders, en mede afhankelijk van het kunnen van de akteur, en er blijft kans op de onvoorziene gebeurtenis, maar - en dit zou ik met deze studie willen aantonen - toch is het goed als regisseur en akteur hun intuïtie laten leiden door de tekst juist omwille van de preciesheid en de interne samenhang. De regisseur die zich daardoor te gebonden voelt moet iets anders aanpakken. Andere, nieuwsgierige, moeten het doen. |
| Over de auteur Drs. Ad Beukering is afgestudeerd in de Nederlandse taal- en letterkunde aan de Radboud Universiteit te Nijmegen op een scriptie over het toneelstuk Vrijdag van Hugo Claus. Na een docentschap Drama van 12 jaar aan de Nijmeegse Scholen Gemeenschap richtte hij in 1982 met zijn vrouw Heleen van den Berg Het Vrijdagtheater op in een voormalige werkplaats, om er toneellessen en toneelvoorstellingen te geven. Zo kon hij zich verdiepen in het werk van William Shakespeare, Harold Pinter, Samual Beckett, Peter Handke, Ernst Jandl en Thomas Bernard. Zijn grote liefde betrof echter het oeuvre van Claus, de meester van de Nederlandse toneelliteratuur. Van hem speelde en regisseerde hij van zijn oorspronkelijk werk: Een Bruid in de Morgen, Vrijdag, Het Schommelpaard, Thuis, Pas de Deux, De Verlossing, Interieur en Het Haar van de Hond; van zijn bewerkingen van klassieken: Phaedra, Oedipus; van Shakespeare: Hamlet, Richard III; van Goethe: Georg Faust. |